Historia ogrodów

Podstawą kształtowania krajobrazu są rośliny – można powiedzieć, że s jego głównym budulcem. Spotyka się ogromną różnorodność zarówno w przypadku roślinności naturalnie występującej jak i tej wprowadzonej przez człowieka w określonych celach. Ma to szczególne znaczenie w miastach, gdzie rośliny pełnią istotną rolę kształtowaniu przestrzeni życia człowieka, w warunkach mocno zmienionych i trudnych pod względem klimatycznym i ekologicznym .

W zależności od przyjętych kryteriów można wyróżnić wiele grup roślin.

Oto przykłady takiej klasyfikacji, dokonanej ze względu na:

• Długość życia – rośliny: roczne, dwuletnie i wieloletnie;
• Stopnień zdrewnienia pędów – rośliny: zielne i drzewiaste:
• Sposób uprawy – rośliny: uprawiane w gruncie (jednoroczne, dwuletnie, wieloletnie niezimujące w gruncie, byliny ogrodowe); uprawiane pod osłonami (cebulowe, bulwiaste i kłączowe stosowane do pędzenia roślin; szklarniowe uprawiane na kwiat cięty; doniczkowe kwitnące lub o dekoracyjnych liściach; doniczkowe drzewiaste);
• Przeznaczone w terenach zieleni i ich zastosowanie – rośliny: wodne, trawnikowe, doniczkowe, do sadzenia pojedynczo Lu w grupach;
• Dominujące walory dekoracyjne – rośliny: ozdobne z kwiatów, z liści, z pędów itp.

W architekturze krajobrazu stosowane są następujące grupy roślin:

1. Rośliny zielne – są to rośliny, które nie wytwarzają organów zdrewniałych. Należą do nich rośliny jednoroczne, dwuletnie i byliny.

• Rośliny jednoroczne – gatunki, których cały cykl życiowy od skiełkowania aż do obumarcia po wydaniu nasion trwa jeden okres wegetacyjny. Mogą być:

- wysiewane wprost do gruntu – stosunkowo rzadko stosowane w terenach zieleni, są typowe dla ogródków przydomowych, zwłaszcza o charakterze naturalistycznym i wiejskim. Najczęściej stosowane na kwiat cięty i jako materiał na suche kompozycje. Przykładami najpopularniejszych gatunków są: nagietek lekarski, chaber bławatek, słonecznik zwyczajny, łubin mieszańcowy;

- uprawianie z rozsady – należą do nich rośliny jednoroczne o długim okresie wegetacji i dużej wrażliwości na niskie temperatury oraz gatunki wieloletnie, które nie zimują w gruncie, pochodzące z cieplejszych stref klimatycznych. Są wysiewane wcześniej, trzymane w ciepłym miejscu w szklarni, tunelu foliowym lub inspekcie, następnie pikowane i sadzone do pojemników, z których są wysadzane dopiero 15 maja, kiedy mija zagrożenie ich przemarznięcia. Bardzo często stosowane w terenach zieleni do obsadzenia kwietników, skrzynek balkonowych i różnego rodzaju pojemników – zwłaszcza w miastach. Przykładami najpopularniejszych są: begonia stale kwitnąca, niecierpek balsamina, aksamitka wzniesiona.

• Rośliny dwuletnie – ich cykl życiowy trwa dwa sezony wegetacyjne. W pierwszym roku wytwarzana jest odziomkowa rozeta liści, w drugim – pędy i kwiaty bądź kwiatostany, następnie owoce i nasiona, po których wydaniu roślina zamiera. Należą do nich np.: Bartek ogrodowy, stokrotka pospolita, dzwonek ogrodowy, niezapominajka leśna.
• Byliny – są roślinami zielnymi wieloletnimi zimującymi w gruncie. Zaliczane bywają do nich również niektóre krzewinki i podkrzewy z pogranicza roślin zielnych i drzewiastych. Byliny na ogół tracą na zimę części nadziemne i zimują dzięki podziemnym organom przetrwalnikowym, które mają postać: kłączy, korzeni, bulw i cebul. Znajdują ogromne zastosowanie w terenach zieleni ze względu na różnorodność gatunkową i związanymi z tym zróżnicowanymi wymaganiami w stosunku do światła, wilgotności podłoża i gleby. Rośliny o małych wymaganiach świetlnych bardzo często wykorzystywane są jako ozdobne runo w miejscach zacienionych. Przykładami bylin są: konwalia majowa, jeżówka purpurowa, różne gatunki paproci.

1. Rośliny drzewiaste – są to rośliny, które wytwarzają zdrewniałe pędy rosnące przez cały okres ich życia. Ze względu na ogromną różnorodność występujących w tej grupie roślin, można dodatkowo podzielić je uwzględniając rozmiary, które osiągają.

• Drzewa – to bardzo duża grupa roślin charakteryzująca się tzw. przyrostem wtórnym łodygi na grubość, czyli wykształceniem pnia. Jest to grupa z dużą różnorodnością w zakresie rozmiarów roślin. Przykładami drzew najwyższych, osiągających 25 m wysokości i więcej są: jesion wyniosły, sosna pospolita. Drzewami wysokimi, wyrastającymi do 15–20 m, są np.: brzoza brodawkowata, kasztanowiec pospolity, świerk pospolity. Do średnich drzew, wyrastających do 10-15 m, można zaliczyć czeremchę pospolitą lub cisa pospolitego. Natomiast do drzew niskich, osiągających wysokość do 10 m, zaliczamy jałowiec pospolity, jarząb pospolity i formy zwisłe drzew. Ze względu na szybkość wzrostu można wyróżnić drzewa: szybko rosnące, jak wierzby i topole oraz wolno rosnące, jak dęby i cisy. Drzewa cechuje również różnorodność budowy koron – ich wielkość, kształt, przejrzystość.
• Krzewy – stanowią pod względem wielkości niższą grupę roślinności drzewiastej o charakterystycznej budowie: kilku odroślowych pędach wyrastających z szyjki korzeniowej. Z uwagi na osiągane rozmiary można wyróżnić następujące ich grupy: wysokie – leszczyna pospolita, dereń biały; średnie – forsycja pośrednia, berberys Thunberga; niskie – odmiany karłowe tawuł, irga pozioma.
• Podkrzewy – rośliny podobne do krzewów, których pędy są niecałkowicie zdrewniałe (jedynie nasada pędu na charakter zdrewniały). Zaliczane bywają do krzewów, jak np. hortensja ogrodowa lub do roślin doniczkowych, jak np. pelargonia wielkokwiatowa.
• Krzewinki – bardzo niskie rośliny o pędach zdrewniałych, np. barwinek pospolity czy wrzos pospolity.
• Pnącza – rośliny, które wytwarzają długie, wiotkie, płożące się po ziemi lub wznoszące się ku górze pędy, porastające pionowe elementy architektoniczne, a czepiające się ich za pomocą wytwarzanych do tego celu organów. Należą tu pnącza:

- prymitywne, bez organów czepnych, niekiedy pokryte kolcami lub cierniami; można je układać na podporach, np. tzw. róże czepne;

- owijające się: pędami, np. wiciokrzewy; ogonkami liściowymi, np. powojniki; chwytające podpory wąsami czepnymi, np. winorośl;

- przywierające przylgami znajdującymi się na końcach wąsów, np. winobluszcz pieciolistkowy;

- chwytające podpory przybyszowymi korzonkami czepnymi, np. bluszcz pospolity.